Có thể nói mô hình thu nhỏ là sự thỏa mãn khao khát chiếm hữu ích kỷ của nhân loại. Nhân loại nhỏ bé và yếu ớt nhưng lại muốn mình ôm trong tay cả thế giới, và mô hình thu nhỏ đã thỏa mãn phần nào những mơ ước ấy của họ.
Như vậy có thể nói rằng, từ khi có nhân loại thì đã xuất hiện sự thích thú đối với những mẫu mô hình thu nhỏ rồi. Khi khai quật những ngôi mộ cổ Ai Cập, cách chúng ta 5000-6000 ngàn năm, được coi là nền văn minh sớm nhất, người ta đã phát hiện những mô hình thu nhỏ của tàu thuyền, công trình kiến trúc, đồ đạc sinh hoạt và chiến xa cổ. Cũng nhờ những mẫu mô hình cổ như vậy mà chúng ta hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa xa xưa.

Mô hình cổ của Chariot (chiến xa) của người Ai Cập

Trong thời đại của Napoleon, những tù binh đã tạo ra những mô hình tàu chiến Pháp từ gỗ và phế liệu, chúng được coi là nguồn tư liệu lịch sử về những trận chiến trên biển, cũng như ký ức về những chiếc tàu đã bị đánh đắm. Những mô hình tàu này ngày nay được xem là những món đồ sưu tầm quý giá.

Trong Cách mạng công nghiệp ở thế kỷ 18 và 19, các ý tưởng phát minh được khởi đầu bằng cách xây dựng những mô hình thu nhỏ. Và tự thân những sản phẩm máy móc công nghiệp của thời kỳ đó cũng có những vẻ đẹp riêng của chúng. Những máy móc lớn như mô hình xe lửa chẳng hạn, được làm thu nhỏ lại và trưng bày.
Đầu thế kỷ 20, những mô hình máy bay và tàu thủy đã được bán ở dạng kit, chúng được làm từ cách mảnh gỗ balsa, nhưng cho phép lắp ráp với nhau dễ dàng và được sơn sẵn giống như màu sơn của mẫu thật. Vào những năm 20s, các hãng ô tô đã sản xuất những mô hình thu nhỏ sản phẩm của mình như 1 cách quảng cáo, ví dụ như những mẫu xe của hãng Citroen cho đến bây giờ vẫn được quan tâm sưu tầm.

Chiến tranh thế giới thứ II là 1 bước ngoặt lớn đối với mô hình, nó tạo ra ra sự đam mê những sản phẩm cơ khí của dân chúng, và biến ngành sản xuất mô hình thu nhỏ thành 1 ngành công nghiệp lớn. Điều này là do có 2 lý do chính:
– Thứ nhất, chất dẻo đã được phát minh trong những năm trong và sau chiến tranh, những tính chất tuyệt vời của nó đã hiện thực hóa hầu hết những ý tưởng về chế tạo mô hình.

– Thứ 2, cuộc chiến không liệt có quy mô toàn cầu này đã kích thích mọi nền công nghiệp và khoa học, dẫn tới sự xuất hiện liên tục của rất nhiều cô máy mà nhân loại chưa bao giờ nhìn thấy. Những cỗ máy cơ giới xuất hiện nhiều, liên tục đổi mới kiểu dáng, công nghệ, và không ngừng tăng về khối lượng cũng như kích thước. Điều này đã kích phát 1 sự say mê chưa từng có của con người đối với chúng. Sự vươn lên mạnh mẽ của khoa học công nghệ dưới con dao gí vào nách mang tiên “chiến tranh” cũng góp phần tạo ra những sản phẩm nâng cao chất lượng cuộc sống hơn cho con người.
Những điều trên làm cho ngày càng nhiều người muốn thỏa mãn các ước mơ sở hữu của họ đối với những cố máy kỳ diệu kia, và mô hình thu nhỏ là câu trả lời tuyệt vời.
Năm 1951, hãng Revell giới thiệu mẫu mô hình đầu tiên của mình: xe Maxwell kiểu cổ mẫu năm 1910

Vào những năm 60s, cùng với đỉnh điểm của cuộc chạy đua giữa 2 siêu cường Liên Xô và Mỹ, cũng như trào lưu về khoa học viễn tưởng, sự phát triển của công nghiệp giải trí…v.v những mẫu mô hình tàu vũ trụ, đĩa bay, người ngoài hành tinh, quái vật khổng lồ, khủng long, những nhân vật nổi tiếng…v.v cũng được sản xuất ồ ạt.
Công nghệ sản xuất mô hình cũng giúp ích rất nhiều trong giáo dục, với những mô hình giải phẫu, đạo cụ giảng dạy…v.v

Mô hình được tạo ra bằng gì ?

Ở thời kỳ sơ khai của công nghiệp sản xuất mô hình, mô hình được làm bằng gỗ balsa, 1 loại gỗ mọc ở Nam Mỹ, có rất nhiều ở Bolivia, không có thớ, mềm, dẻo, dễ gia công. Nhưng chúng có nhược điểm là dễ gãy và năng suất sản xuất hàng loạt không cao, vì không đúc được. Các hãng sản xuất mô hình đã vẽ sẵn và đánh dấu các chi tiết trên miếng gỗ balsa, các nodeller chỉ việc cắt ra theo sơ đồ hướng dẫn và lắp ráp lại. Việc này đòi hỏi sự khéo tay và trí tưởng tượng phong phú của modellers.

Sau này, như đã nói ở trên, chất dẻo được phát minh, và nhựa đã trở thành 1 nguyên liệu lý tưởng trong sản xuất mô hình vì nó đáp ứng việc đúc ra hàng loạt những hình khối phức tạp với nhiều màu sắc khác nhau theo yêu cầu. Một hộp mô hình thường có các vỉ nhựa trong đó đúc các chi tiết của mô hình, 1 bảng hướng dẫn lắp ráp, decal, và có thể có vài phụ kiện khác với chất liệu khác như cao su, kim loại…v.v.

Các hãng mô hình cũng sản xuất sơn, keo dán, các công cụ lắp ráp khác dưới hình thức 1 thương hiệu khác để bán kèm với sản phẩm của mình.

Quy mô hiện tại Tương lai của mô hình

Với việc ngày càng có nhiều người chơi mô hình thu nhỏ, cũng đã tạo ra sự xuất hiện những hãng, tập đoàn sản xuất mô hình lớn trên thế giới
Một số hãng mô hình tiêu biểu:

Các cuộc triển lãm, hội trợ, các hiệp hội, nhóm, câu lạc bộ chơi mô hình được tổ chức ở khắp nơi trên thế giới. Cùng với đó, môn chơi mô hình cũng mang lại cho người chơi nhiều kiến thức quý báu về lịch sử, cơ khí, tự nhiên…v.v
Mô hình tĩnh cũng có những nhánh rẽ khác nhau dành cho những người chơi có trình độ và sở thích khác nhau:
– Vì mô hình là môn chơi đòi hỏi người chơi phải có trình độ nhất định về thẩm mỹ cũng như sự khéo tay để lắp ráp và hoàn thiện mô hình của mình, và không phải bất cứ ai cũng có thể làm như thế, các nhà sản xuất mô hình đã sản xuất những mô hình đúc sẵn, sơn sẵn để collector có thể mua và thỏa mãn sự hứng thú của mình ngay lập tức, người ta gọi là mô hình Die-cast. Trước đây mô hình die-cast được sản xuất cũng hoàn toàn bằng gỗ, sau này là bằng nhựa, và theo tiến độ phát triển của công nghệ sản xuất, chúng ngày nay được tạo bởi rất nhiều chất liệu và ngày càng tinh tế và giống thật hơn.
– Có những người chơi rất khéo tay, họ không dùng những sản phẩm được sản xuất sẵn như kit hay die-cast, họ tự tạo mô hình cho riêng mình bằng nhiều chất liệu khác nhau, và mang đậm dấu ấn cá nhân. Từ đó sinh ra phong trào chơi mô hình giấy, mô hình scrat-build ( làm hoàn toàn bằng tay từ nhiều chất liệu, chủ yếu là kim loại). Những người chơi này thích thú và coi trọng yếu tố kết cấu của mô hình.
– Cùng với sự phát triển của công nghệ điều khiển và điện tử, phát sinh ra 1 trường phái mới: mô hình điều khiển. Những người chơi này lại coi trọng yếu tố vận hành của mô hình. Nhóm này vô hình chung đã thoát ly khỏi mô chơi mô hình tĩnh.

Các cấp độ chơi mô hình và cách đánh giá một mô hình

Theo người viết, người chơi mô hình chia ra làm những kiểu sau:
1. Model collector: những người không có nhiều thời gian, hoặc không đủ độ khéo tay, chọn cách mua những mô hình đã được làm sẵn và coi việc sưu tập chúng như 1 thú vui cũng giống như sưu tầm tem hay đồng tiền cổ. Họ thường chọn mua những mô hình lắp ráp và sơn sẵn, ngày nay hay được các modeller bày bán trên e-bay, hoặc chọn mua mô hình die-cast sản xuất và sơn sẵn hàng loạt của các hãng

2. Modeller: là những người dùng những bộ kit lắp ráp sản xuất sẵn, lắp lại và sơn chúng. Họ coi trọng độ chính xác về tỷ lệ, màu sắc, tính chân thật của lịch sử và dấu ấn cá nhân của mình trên mỗi mô hình.

3. Advanced modeller: Là những người không hoàn toàn thỏa mãn với những kit bán sẵn, với mỗi mô hình, họ nghiên cứu kỹ lưỡng vật thật, tìm mua những sản phẩm after-market để hoàn thiện mô hình của mình cho chính xác hơn, hoặc ghê gớm hơn, họ tự tạo ra chúng.

 

4.Expert: Có thể nói họ là những nghệ nhân, họ ứng dụng kiến thức của hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh…vào mô hình, mô hình của họ thật hơn cả thật, sống động và diễn tả 1 ý tưởng nào đó, hoặc 1 sắc thái tình cảm nào đó. Mô hình của họ nhiều khi được làm thủ công từ đầu đến cuối, ứng dụng nhiều vật liệu và kỹ thuật, có phong cách thông nhất và tinh tế. Có thể coi mô hình hoặc sa bàn của họ là 1 tác phẩm thực sự.

 

 

Đánh giá một mô hình có rất nhiều tiêu chí, phụ thuộc vào trình độ thẩm định của người xem, cũng như kỹ thuật của modeller, trong đó gồm:
– Độ chính xác của chi tiết, chất lượng lắp ráp.
– Chính xác về màu sắc.
– Sự ấn tượng về diễn tả hình khối và ánh sáng
– Chính xác về lịch sử, khí hậu, điều kiện tự nhiên
– Các kỹ thuật áp dụng độc đáo
– Độc đáo về ý tưởng, tính truyền cảm của tác phẩm
– Cách điều phối ánh sáng và kỹ thuật thể hiện bằng hình ảnh (trong trường hợp xem qua ảnh)

Lời bàn thêm: có 1 số model collector nói với người viết rằng họ thích chơi die-cast vì cầm rất nặng tay, 1 chiếc xe có thể nặng đến vài kg. Người viết cho rằng để đánh giá 1 mô hình đẹp hay không thì không thể mang lên bàn cân để phán định được. Model kit nếu là bằng nhựa thì rất nhẹ, điều đó là chính xác, nhưng 1 modeller có kỹ thuật sẽ làm cho người xem cảm thấy mô hình đó rất nặng, thậm chí cực kỳ nặng.
Xét cho cùng thì mô hình tĩnh chính là thú chơi vui đùa với thị giác, biến cái to lớn thành nhỏ bé những vẫn giữ nguyên, thậm chí nhấn mạnh hơn, những yếu tố thực. Nặng hay nhẹ (về khối lượng) thì cũng không ai cầm mô hình trên tay cả, chỗ của chúng là ở những giá trưng bày, trong những bức ảnh và ký ức của những người đam mê.